Του Σταύρου Χαμπάκη, ιδρυτή του Visual Storyteller Lab
Όταν φτάνω σε μια νέα χώρα, το πρώτο που κοιτάζω δεν είναι τα αξιοθέατα. Είναι το φως. Πώς πέφτει στους τοίχους, τι χρώμα παίρνει το απόγευμα, πόσο σκληρές είναι οι σκιές το μεσημέρι.
Τα τελευταία 15 χρόνια έχω φωτογραφίσει ξενοδοχεία και τόπους σε πάνω από τριάντα χώρες, και περνάω περισσότερες από 200 μέρες τον χρόνο σε ταξίδια. Κάθε χώρα μού έμαθε κάτι διαφορετικό για το φως. Και κάθε φορά που γυρίζω στην Ελλάδα, τη βλέπω με λίγο πιο καθαρά μάτια.
Το φως έχει ταυτότητα
Στο Τόκιο το φως είναι συχνά απαλό και διάχυτο, σαν να περνά μέσα από ριζόχαρτο. Στην έρημο της Σαουδικής Αραβίας το μεσημέρι σβήνει τα χρώματα, και τα πάντα ζωντανεύουν λίγο πριν δύσει ο ήλιος. Στον Βορρά το χαμηλό φως κρατά ώρες ολόκληρες.
Έμαθα να μην παλεύω με το φως ενός τόπου, αλλά να το ακούω. Αυτό ορίζει πώς ζουν οι άνθρωποι, πώς χτίζουν τα σπίτια τους, ακόμα και ποια ώρα βγαίνουν για φαγητό.
Το ελληνικό φως που δίνει σχήμα
Το ελληνικό φως είναι καθαρό και έντονο. Πολλοί φωτογράφοι το θεωρούν δύσκολο, γιατί τα λευκά αντανακλούν και οι σκιές είναι βαθιές. Για μένα αυτό ακριβώς είναι η αξία του.
Η δυνατή σκιά ενός τοίχου σε ένα σοκάκι, το μπλε που αλλάζει απόχρωση κάθε ώρα, το χρυσό του απογεύματος στις πέτρες της Πελοποννήσου. Είναι ένα φως που δίνει σχήμα σε ό,τι αγγίζει και κάνει κάθε εικόνα να έχει χαρακτήρα.
Οι ώρες που αλλάζουν τα πάντα
Η πρώτη ώρα μετά την ανατολή και η τελευταία πριν τη δύση είναι οι πιο γνωστές. Στην Ελλάδα όμως αξίζει να μείνεις και λίγο μετά. Η «μπλε ώρα», όταν ο ουρανός έχει ακόμα χρώμα και ανάβουν τα φώτα των χωριών, είναι από τις αγαπημένες μου στιγμές.
Και μην ξεχνάτε τον χειμώνα. Το φθινοπωρινό και χειμωνιάτικο φως της Ελλάδας είναι χαμηλότερο και πιο ζεστό, και δείχνει έναν τόπο που οι περισσότεροι επισκέπτες δεν βλέπουν ποτέ.
Το φως πάνω στους ανθρώπους
Το φως δεν αφορά μόνο τα τοπία. Αφορά και τα πρόσωπα. Στην έκθεσή μου «Here.» φωτογράφισα σεφ, ψαράδες και αγρότες, ανθρώπους που ζουν καθημερινά κάτω από αυτό το φως. Τα πρόσωπά τους έχουν γραμμένες τις εποχές, τον ήλιο, τον αέρα της θάλασσας.
Ένας ψαράς στο λιμάνι νωρίς το πρωί, μια γυναίκα στο περβόλι το απόγευμα. Αυτές οι εικόνες λένε περισσότερα για την Ελλάδα από οποιοδήποτε καρτ ποστάλ.
Τι κρατάω όταν γυρίζω
Τα ταξίδια μου έμαθαν κάτι απρόσμενο: όσο περισσότερο καιρό λείπω από την Ελλάδα, τόσο περισσότερο την εκτιμώ. Μετά από μερικές εβδομάδες στο εξωτερικό, το πρώτο πρωινό στο σπίτι μοιάζει σχεδόν ξένο, τόσο καθαρό είναι το φως.
Αυτό προσπαθώ να μεταφέρω στα ξενοδοχεία που φωτογραφίζω εδώ: όχι μια γενική εικόνα πολυτέλειας, αλλά το ιδιαίτερο φως του κάθε τόπου. Γιατί αυτό είναι που θυμάται ο επισκέπτης όταν φεύγει.
Όταν ξεκινούσα να φωτογραφίζω, όλοι είχαν μάθει να κρύβουν το σκληρό φως. Φωτογράφιζαν με μαλακό φως ή με τεχνητό φωτισμό, κι εγώ ποτέ δεν κατάλαβα γιατί. Σήμερα, όταν μπαίνουμε σ’ ένα δωμάτιο για φωτογράφιση, ανοίγουμε τα παράθυρα. Αφήνουμε το σκληρό φως να μπει, να ρίξει τη σκιά της κουρτίνας και των φυτών πάνω στα λευκά σεντόνια. Κι εκεί, καθώς η σκιά ανεβαίνει σιγά σιγά στον τοίχο, το δωμάτιο ζωντανεύει.
Μια πρόσκληση
Την επόμενη φορά που θα ταξιδέψετε στην Ελλάδα, δοκιμάστε να οργανώσετε μία μέρα γύρω από το φως. Ξυπνήστε νωρίς, ξεκουραστείτε το μεσημέρι και βγείτε ξανά όταν ο ήλιος χαμηλώνει. Θα δείτε έναν γνωστό τόπο με καινούργια μάτια.
Ο Σταύρος Χαμπάκης είναι φωτογράφος και σκηνοθέτης φιλοξενίας και ιδρυτής του Visual Storyteller Lab. Τα τελευταία 15 χρόνια έχει συνεργαστεί με περισσότερα από 100 ξενοδοχεία σε πάνω από 30 χώρες. www.visual-storyteller.com.
