Ένας τόπος ιστορικός, ένδοξος, με ψυχή, που όμως μπαίνει στις μέρες μας στον τουριστικό χάρτη, καθώς διαθέτει έναν ξενώνα, έστω και μικρό, με εστιατόριο, και ένα καφενείο. Το Σούλι, δέκα άνθρωποι όλοι και όλοι, ένας τόπος, που τον αισθάνεσαι, τον αφουγκράζεσαι, ένας τόπος που σε ταξιδεύει στον χρόνο και ‘μιλάει’ στην καρδιά σου!
ΝΤΕΠΥ ΧΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ (hiotopoulou@gmail.com)
Τριακόσια σαράντα (340) χιλιόμετρα είναι η απόσταση από τη Θεσσαλονίκη μέχρι το Σούλι. Πολλοί από εσάς θα αναρωτηθείτε, πού είναι το Σούλι; Λοιπόν το Σούλι, καταρχήν βρίσκεται στην Ήπειρο, στην κεντρική Ήπειρο, ανήκει στην Π.Ε. Θεσπρωτίας και αποτελεί την ιστορική έδρα του Δήμου Σουλίου.
Ουσιαστικά πρόκειται για μια γεωγραφική και ιστορική περιοχή της Ηπείρου που αποτελείται από ένα σύνολο χωριών, τα Σουλιοτοχώρια. Είναι τέσσερις οικισμοί -Σούλι, Σαμονίβα, Κιάφα και Αβαρίκος- όπου οι δυο από αυτούς κατοικούνται, και οι μόνιμοι κάτοικοι υπολογίζονται περίπου στους 17!
Τα υπόλοιπα Σουλιοτοχώρια, γνωστά ως Παρασουλιώτικα χωριά, είναι το Τσαγγάρι, η Φροσύνη, ο Αυλότοπος, οι Κουκλιοί ( ή Κουκουλιοί). Κατοικούνται από καμιά 200αριά ανθρώπους, με το Τσαγγάρι και τον Αυλότοπο να είναι τα πιο κοντινά στο Σούλι.
Το Σούλι σήμερα
Δυο πινακίδες καλωσορίζουν τον επισκέπτη στον ιστορικό τόπο: Σούλι η μία, Σούλι και η άλλη γραμμένη με κίτρινα γράμματα που αποτυπώνει τον ιστορικό τόπο.
Καμιά δεκαριά είναι οι μόνιμοι κάτοικοι του Σουλίου. Υπάρχουν διάσπαρτα κάποια σπίτια, όλα πετρόκτιστα, όπου μπορεί ο επισκέπτης να τα δει, κάνοντας τη βόλτα του στο πέτρινο μονοπάτι.
Υπάρχει ένας ξενώνας που λειτουργεί όλο το χρόνο, μαζί και ταβέρνα, και ένα καφενείο, που κι αυτό είναι ανοιχτό όλο το χρόνο.
Ο χώρος εκδηλώσεων
Στην είσοδο του χωριού, βρίσκεται ο χώρος των εκδηλώσεων, όπου κάθε χρόνο, τελευταία Κυριακή του Μαΐου, γίνεται αναπαράσταση της ανατίναξης στην τοποθεσία Κούγκι από τον καλόγερο Σαμουήλ.
Εντός του χώρου, βρίσκεται το παλιό πετρόκτιστο δημοτικό σχολείο, σημερινή κοινότητα Σουλίου, μπροστά από αυτό θα δείτε τις προτομές ηρώων Σουλιωτών (Τζήμας Ζέρβας Σουλιώτης Οπλαρχηγός 1753 – 1818, Μάρκος Μπότσαρης 1790 – 1823, Γεώργιος Δράκος Πρωτοκαπετάνιος, Καλόγερος Σαμουήλ Κούγκι 1803, Φώτος Τζαβέλας 1770 – 1809),
δίπλα είναι η εκκλησία Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, το Μνημείο Ηρώων, ένα κανόνι, και πίσω είναι τα πηγάδια από τα οποία αντλούσαν νερό τα παλιά χρόνια οι κάτοικοι.
Σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία, τα πηγάδια ήταν περίπου 450, ωστόσο στις μέρες μας σώζονται καμιά πενηνταριά.
Και πιο μέσα, είναι και το Βουλευτήριο με το ξακουστό Κριτήριο της Πατρίδας. Οι Σουλιώτες όριζαν την Γερουσία από τους πιο Σοφούς και Ανδρείους της κάθε οικογένειας, η οποία νομοθετούσε και όριζε το Δικαστικό Σώμα της Πολιτείας που ήταν το Κριτήριο της Πατρίδας. Στο Βουλευτήριο λαμβάνονταν όλες οι αποφάσεις και στις μεγάλες κρίσεις με τους Τούρκους εκλέγονταν ο Πολέμαρχος.
Στις μέρες σας σώζεται η στήλη του Βουλευτηρίου που αναγράφει «Βουλετήριον Κοινού Σουλιωτών».
Ο ξενώνας Σουλίου
Ένα πετρόκτιστο κτίσμα, μία όμορφη αυλή, και μια -ακόμη πιο όμορφη- οικογένεια: ο Φώτης Παπαϊωάννου και η σύζυγός του Εύα Καλλόνη, και ο αδελφός του Φώτη, Φίλιππος Παπαϊωάννου.
Είναι οι άνθρωποι που δουλεύουν τον ξενώνα Σουλίου, δημοτικός ξενώνας, για τον οποίο όμως πήραν τη μεγάλη απόφαση, να επιστρέψουν στο χωριό τους.
Νέοι άνθρωποι, με σπουδές, όπου τα δυο αδέλφια είχαν μετακομίσει στην Αγγλία για δουλειά, ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες επέστρεφαν και δούλευαν στον τουρισμό στη Γλυκή (περιοχή που προσελκύει τουρισμό λόγω του Αχέροντα και των Πηγών Αχέροντα) και στην Πάργα.
Μέχρι το 2019, όταν ο δημοτικός ξενώνας βγήκε σε δημοπρασία και πήραν τη μεγάλη απόφαση να επενδύσουν στον τόπο καταγωγής τους, το Σούλι.
Ένας ξενώνας με μόλις τρία δωμάτια, λιτά διακοσμημένα αλλά με όλες τις σύγχρονες ανάγκες όπως τηλεόραση και ίντερνετ (ψυγειάκι υπάρχει στο χολ του ξενώνα), με όμορφη αυλή και χώρο στο ισόγειο για πρωινό, για καφέ, για φαγητό, καθώς λειτουργεί και εστιατόριο με δικά τους κρέατα.
Ένας ξενώνας που λειτουργεί όλο το χρόνο, χειμώνα καλοκαίρι. Ένα καταφύγιο, μακριά από κάθε έννοια, από κάθε ενοχλητικό θόρυβο. Εκεί, στον ξενώνα του Σουλίου θα ακούς το τραγούδι των πουλιών, το θρόισμα των φύλλων, θα ξυπνήσεις με το κικιρίκου του πετεινού, θα εισχωρήσουν από το παράθυρό σου, οι αχτίδες του ήλιου, θα νιώσεις την ηρεμία του τόπου. Ενός τόπου που παντρεύει την απλότητα με την ‘ψυχή’, την ιστορία με τη φύση.
Τα δυο αδέλφια, ο Φώτης και ο Φίλιππος, ασχολούνται παράλληλα και με την κτηνοτροφία, καθώς ο πατέρας του είναι κτηνοτρόφος. Έχουν κατσίκια και λίγα γελάδια, και κάθε μέρα, πηγαίνουν γύρω στις 7 το πρωί στα ζώα για την απαραίτητη φροντίδα τους, το ίδιο και το μεσημέρι ή απόγευμα, ανάλογα την εποχή.
Στο εστιατόριό τους, ξέρουμε λοιπόν εκ των προτέρων, ότι θα γευτούμε ντόπια κρέατα που φροντίζουν οι ίδιοι, και ό,τι θα γευτούμε είναι χειροποίητο’ και όλα πεντανόστιμα! Μάλιστα, τις Κυριακές όπως μαθαίνω βάζουν και σούβλες, ενώ φτιάχνουν και πίτες, εννοείται χειροποίητες!
Το καφενείο της κυρά Αθηνάς
Δεξιά, στην είσοδο του χωριού, και ακριβώς απέναντι από τον χώρο εκδηλώσεων, λειτουργεί ένα καφέ παντοπωλείο.
«Πωλούνται μέλι, αυγά, ιστορικά βιβλία» γράφει μια πινακίδα. Συναντώ την κυρία Αθηνά, και όπως μαθαίνω, κρατάει αυτό το καφενείο εδώ και 40 χρόνια. Σερβίρει καφεδάκι, σου κάνει και αυγουλάκια με ζυμωτό ψωμί. Παλιά έκανε και μαγειρευτά, τώρα πλέον όχι.
Άλλωστε, ο κόσμος στο χωριό λιγόστεψε, και η κυρά Αθηνά μεγάλωσε. Εκεί και ο εγγονός της. «Πώς αισθάνεσαι που είσαι από το ένδοξο Σούλι;» τον ρώτησα, «αισθάνομαι περήφανος που είμαι Έλληνας» ήταν η απάντηση που πήρα από τον νεαρό Παναγιώτη, τον οποίο και συνεχάρη για την περηφάνιά του το να είναι Ελληνόπουλο και μάλιστα από έναν τόπο τόσο ιστορικό!
Και το καφενείο είναι ανοιχτό καθημερινά, και αν δεν το βρείτε ανοιχτό και χρειαστείτε κάτι, όταν πάτε, το σπίτι της κυρά Αθηνάς είναι από πάνω. Οπότε, μια φωνή «Κυρά Αθηνά» και έφτασε!
Διαδρομές και αξιοθέατα
Οι βουνοκορφές αγκαλιάζουν τον οικισμό, σαν να τον προστατεύουν. Στο βάθος στην κορυφή το Κάστρο της Κιάφας, το οποίο πρόσφατα αναστηλώθηκε, και από κει πάνω έχει θέα πανοραμική σ’ όλη την περιοχή.
Μόνο που για να φτάσεις, αφού περάσεις και τη Σαμονίδα (από έξω), διανύοντας 1,2 χλμ. από το Σούλι,
συνεχίζεις (4 συνολικά χλμ.) και εκεί όπου θα δείτε πινακίδα με πληροφορίες για το Κάστρο, ξεκινάει ο χωματόδρομος. Ένα περίπου χιλιόμετρο είναι, δρόμος στενός και άκρως επικίνδυνος (δεν θα το συνιστούσα!).
Να πάτε στην εκκλησία του Αγίου Δονάτου (700 μ. από Σούλι)
και λίγο πιο πέρα είναι το Κούγκι, ένας ψηλός λόφος με το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής,
και το αμφιθέατρο (πίσω από τον Αγ. Δονάτο) εκεί όπου οι επισκέπτες παρακολουθούν την αναπαράσταση της ανατίναξης το 1803 από τον Καλόγερο Σαμουήλ (σ.σ. τελευταία Κυριακή του Μαΐου).
Είναι η οικία – μουσείο Τζαβέλλα (600 μ. χωματόδρομος) στην είσοδο του χωριού, όπου είναι επισκέψιμη, αλλά τα κλειδιά τα έχουν στον ξενώνα. Οπότε θα πρέπει να έρθετε σε συνεννόηση μαζί τους.
Ένα πετρόκτιστο σπίτι, όπου στην αυλή βρίσκονται οι προτομές της Μόσχως Λάμπρου Τζαβέλλα και του Λάμπρου Τζαβέλλα – Σούλι 1795. Οι Τζαβελλαίοι υπήρξαν από τις σπουδαιότερες οικογένειες του Σουλίου.
Στην οικία έζησαν οι πολέμαρχοι Λάμπρος και Φώτος Τζαβέλλας και γεννήθηκαν οι στρατηγοί της Επανάστασης του 1821, Νικόλαος και Κίτσος Τζαβέλλας.
Στο εσωτερικό της οικίας εκτίθενται φωτογραφίες με πορτρέτα της οικογένειας, δημοσιεύματα της εποχής, το γενεαλογικό δέντρο Λάμπρου Τζαβέλλα, προσωπικά του αντικείμενα κ.ά. Η οικία αποκαταστάθηκε από την οικογένεια Τζαβέλλα, εγκαινιάστηκε στις 24 Οκτωβρίου 2021 και είναι επισκέψιμη.
Οι Μύλοι Σουλίου σε απόσταση 7 (+1 χλμ.) από το Σούλι, σε μια τοποθεσία όπου περνάει ο Τσαγγαροπόταμος.
Οι Σουλιώτες για τις ανάγκες του αλέσματος των σιτηρών και του πλυσίματος, είχαν κατασκευάσει επτά νερόμυλους.
Στις μέρες μας, ένας μύλος έχει αναπαλαιωθεί από τον Δήμο Σουλίου,
ενώ διασχίζοντας ένα μικρό γεφυράκι φτάνει κανείς σ’ έναν άλλο μύλο, που τους καλοκαιρινούς μήνες λειτουργεί ως καφέ ταβέρνα. Έχει τραπέζια πλάι στο ποτάμι, κάτω από τα πλατάνια, απολαμβάνοντας κανείς τη δροσιά. Λειτουργεί Μάιο – Σεπτέμβριο, καθημερινά.
Η Σκάλα της Τζαβέλλαινας, είναι το μονοπάτι που ενώνει το Σούλι με τις Πηγές του Αχέροντα στη Γλυκή. Η απόσταση είναι 6 χλμ. και απαιτούνται περίπου 3 ώρες για να το διανύσετε. Σε γενικές γραμμές είναι ένα εύκολο μονοπάτι. Από τις Πηγές Αχέροντα στη Γλυκή η απόσταση για τη Σκάλα Τζαβέλλαινας είναι 20 λεπτά περπάτημα, ενώ το Γεφύρι Ντάλα μία ώρα.
Και η Γλυκή, που προσφέρεται για ράφτινγκ, κανό στον Αχέροντα, αλλά και βουτιές για το καλοκαίρι – αν και παγωμένα τα νερά- απέχει από το Σούλι περίπου 20 χλμ., διαδρομή 40 λεπτών καθώς ο δρόμος είναι με στροφές.
Και θα καταλήξουμε στο γεγονός ότι το Σούλι δεν είναι απλώς ένας προορισμός αλλά ένα ταξίδι στην καρδιά της ηπειρώτικης φύσης και σε μια σημαντική σελίδα της ελληνικής ιστορίας που ‘μιλάει’ κατευθείαν στην ψυχή μας!
Το Σούλι ιστορικά
Η περιοχή του Σουλίου σύμφωνα με τους ερευνητές κατοικείται από τον 16ο αιώνα. Μέχρι τα τέλη του 17ου αιώνα οι Σουλιώτες κατοικούσαν διασκορπισμένοι για καλύτερη ασφάλεια περιορίστηκαν νοτιότερα, στο καθαυτό Σούλι που αποτέλεσε σταδιακά από τότε το βασικό οικιστικό πυρήνα τους.
Οι οικογένειες την εποχή αυτή ανέρχονταν γύρω στις 126. Κατά τα έτη 1735-1740, κατέφυγαν και άλλες οικογένειες κτηνοτρόφων από διάφορες περιοχές και ο πληθυσμός των Σουλιωτών μέσα σε λίγα χρόνια έφτασε στους 2.300 κατοίκους.
Τα σουλιώτικα γένη εμφανίζονται, απόρροια της κοινοτικής του οργάνωσης, εμφανίζονται μόνιμα εγκατεστημένα σε σαφή χωρικά σημεία. Στα τέλη του 18ου αι η κάθε φάρα (γένος) κατοικεί σε συγκεκριμένο χωριό, σε συγκεκριμένο οριοθετημένο χώρο όπου και συγκεντρώνονται τα μέλη της.
Οι Σουλιώτες βρισκόταν σε συνεχείς αψιμαχίες με τους Οθωμανούς κατακτητές και τα κατορθώματα και οι πολεμικές αρετές τους έγιναν θρύλος. Από τους σημαντικότερους πολέμους είναι αυτοί με τον Αλή πασά των Ιωαννίνων, στρατεύματα του οποίου προσπάθησαν τρεις φορές να καταλάβουν το Σούλι.
Το 1803 μετά από συνθηκολόγηση οι Σουλιώτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. Χωρισμένοι σε τρεις ομάδες κατευθύνθηκαν η πρώτη ομάδα στην Πάργα, η δεύτερη στο Ζάλογγο, όπου οι γυναίκες έπεσαν στο γκρεμό για να αποφύγουν την αιχμαλωσία και η τρίτη ομάδα στη μονή Σέλτσου στα Τζουμέρκα.
Λίγο πριν την παράδοση του Σουλίου ο καλόγερος Σαμουήλ σε μια πράξη αυτοθυσίας και ηρωικής αντίστασης, ανατίναξε τη μονή της Αγίας Παρασκευής Μετά την παράδοση του Σουλίου ο Αλή πασάς έκτισε το περίφημο κάστρο της Κιάφας, που υψώνεται στον ομώνυμο λόφο, προκειμένου να ελέγχει την περιοχή και να αποτρέψει την επιστροφή των Σουλιωτών.
*
-Από Θεσσαλονίκη για το Σούλι, ακολουθείτε την Εγνατία οδό για Ιωάννινα, Ηγουμενίτσα και βγαίνετε στην έξοδο για Σούλι. Ή για Παραμυθιά και συνεχίζετε ακολουθώντας τις σχετικές πινακίδες για Σουλιοτοχώρια, Γλυκή. Η απόσταση είναι περίπου 340 χλμ., να υπολογίζετε περίπου 3,5 – 4 ώρες.
-Ο ξενώνας Σουλίου λειτουργεί καθημερινά. Τηλέφωνο επικοινωνίας 6987 878251, fb Ξενώνας Σουλίου – Xenonas Souliou, Instagram Xenonas_Souliou, E-mail: xenonas_souliou19@hotmail.com.
